"Ο ΒΥΘΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ"

Υπό Χρ. Γερ. Κατσίκα

Περιοδικό "ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΗ" Οκτώβριος 1971 τεύχος 65.

( το κείμενο παρατίθεται αυτούσιο εις την καθαρεύουσα )

Κατά τον ιστορικό και θρυλικό Μακεδονικό Αγώνα, που διεξαχθεί για την διάσωση της Μακεδονίας από τα λυσσασμένα δόντια της θρασύδειλης βουλγαρικής ύαινης, ο Βυθός (τότε Ντόλος), δονούμενος από άκρατων ενθουσιασμό και εθνική έξαρσιν, έθεσε εαυτόν εις την διάθεσιν του αγώνος. Άνδρες και γυναίκες αφοσιώθηκαν στην εξυπηρέτηση των αγωνιστών.

Αι Ντολιανάτισσες νοικοκυρές και οι φούρνοι των σπιτιών δι' όλης της νυκτός, ειργάζοντο για να εξασφαλίσουν το ψωμί και άλλα είδη τροφίμων δια τους αγωνιστάς. Εξησφάλιζον την επαφή , μετ΄ άλλων δια συντονισμών ενεργειών. Μεταφέρων τρόφιμα και άλλα χρειώδη και στους έξω του χωριού παραμένοντας. Δεν μπορώ να λησμονήσω την χωριανή μας Μαρία Γιαννάκηνα Γκιούρη, η οποία όταν κατηυλίσθη άνωθι του χωριού μας το πολυάριθμο σώμα του Καπετάν Ζιάκα ( αξιωματικού του ελληνικού στρατού Γρηγορίου Φαληρέα ) εζύμωσεν εν μία νυκτί μετ' άλλων γυναικών περί των 4 - 5 φούρνους ψωμί, και το προώθησε την επομένην στον καταυλισμό, με γυναίκες που πήγαιναν δήθεν προς τα εκεί προς ξύλευσιν ή δια άλλας εργασίας, ακόμα δε και με παιδιά του σχολείου. Η ιδία πάλιν με άλλες γυναίκες, συγχωριανές μας και αυτές, την Πανάγιω Ζουρβέλιου, Καλλύνω Μόκκα και Τασιά Αραγιά, πήγαν δια νυκτός, εις την τρίωρον απέχουσαν θέσιν "ΠΑΛΙΟΚΡΙΜΙΝΙ" κι εξηφάνισαν κάθε ίχνος διαβάσεως και κατασκηνώσεως των εκεί προσφάτως παραμεινάντων ανταρτών, δεδομένου, ότι θα διήρχετο εκείθεν μια μεγάλη μονάς τουρκικού στρατού, στην οποίαν οι χωριανοί μας είχαν δώσει βεβαίωσιν ότι δεν ενεφανίσθησαν αντάρτες στην περιοχή μας.

Η αυτή Μαρία Γιαννάκηνα Γκιούρη συνηντήθη και μετά του Παύλου Μελά κατά το τελευταίον δρομολόγιο του, όταν προερχόμενος εκ Σαμαρίνας διήλθε παρά τον Πεντάλοφο. Η συνάντηση έλαβε χώρα εις τας παρυφάς της θέσεως "Πάππου Πηγάδι", όπου συναντώνται τα όρια Βυθού και Πενταλόφου. Εκεί του έδωσε συστάσεις και κατευθύνσεις πως και που θα προχωρήση.

Ο εκ των προυχόντων του χωριού μου και μέλος της επιτροπής του Αγώνος Στέργιος Καμπερογιάννης, μοι έλεγεν ότι συνηντήθη μετά του Μελά, ότε κατήρχετο εκ της δενδροθαμνώδους και δυσδιαβάτου περί και κάτωθι του "Πάππου πηγάδι" περιοχής. Του έδωσεν ως οδηγόν τον συγχωριανό μας Κώτσιον Δημουσιάρην για να τον οδηγήση προς τον ορθόν δρόμον που έπρεπε με πλήρη ασφάλειαν ν΄ ακολουθήση εκεί στα φαράγγια και στις χαράδρες.

Ο Κώτσιος Δημουσιάρης, προσλαβών ως σύντροφον και συνοδηγόν, τον ον συνήντησε Βυθηνόν ποιμένα Νικόλαο Γυφτάκον, οδήγησε ασφαλώς τον Παύλο Μελά και το σώμα του δια διαφόρων ατραπών και μυστικών διελεύσεων εις το χωρίον Ζώνη ( τότε Ζιαντσικον ). Τα τελευταία ταύτα, μοι τα εξιστορεί ο προ ολίγων ετών αποβιώσας Κώτσιος Δημουσιάρης.

Σοβαρωτάτην συμβουλήν εις τον Αγώνα τούτο παρείχε και το παρακέιμενον Μοναστήρι μας της Αγίας Τριάδος. Τούτο διοικούμενον υπό του μορφωμένου, λογίου, ικανοτάτου και φιλοπάτριδος ηγουμένου του αρχιμανδρίτου Σεραφείμ Χονδροκώστα εκ Πενταλόφου, κατέστη κέντρον διερχομένων και εντευκτήριον των αγωνιστών. Αι πολλαί και ασφαλείς κρύπται του εξησφάλισαν πληθώραν αγωνιστών. Αι γενόμεναι έρευναι δεν απέδιδον τίποτε.

Ο πλούτος του μοναστηριού ήτο μέγας, και μεγάλη η υλική και ηθική συμβουλή στον Αγώνα. Παρ' όλας τάς πιέσεις, τάς απειλάς και τους προπηλακισμούς, στους οποίους υπεβάλλοντο οι πατέρες του Μοναστηριού και το πολυάριθμον υπαλληλικόν και υπηρετικόν προσωπικό ταύτης, ουδείς ποτέ ολιγοψύχησεν ή εμείωσε τον πατριωτισμόν του και την πίστιν του εις τον Μακεδονικόν Αγώνα.

Από το χωριό μας και το Μοναστήρι μας πέρασαν, διέμειναν, διενυκτέρεσαν και παντοιοτρόπως εξυπηρετήθηκαν κι αυτοί κι οι άνδρες τους πληθώρα οπλαρχηγών. Θυμούνται μερικούς. Θυμούνται τον Καπετάν Ζιάκαν, τον Καπετάν Λίτσαν (αξιωματικό του ελληνικού στρατού Αντώνιον Βλαχάκην ), τους Πετροπουλάκηδες, τον Καπετάν Κοροπούλην, τον Καπετάν Θεοδόσην, τον Καπετάν Λούκαν Κόκκινον, τον Καπετάν Μάλλιον, τον Καπετάν Αρκούδαν, τον Καπετάν Μπέλιον. Εκείνοι τους οποίους δεν θυμούνται είναι απείρως περισσότεροι. Και ο γενικός αρχηγός των εν Μακεδονία ελληνικών σωμάτων μετά τον θάνατον του Παύλου Μελά, Καπετάν Γεώργιος Βάρδας, και ούτος διήλθεν εντεύθεν και εξυπηρετήθη. Ήδη παραθέτω δύο έγγραφα, που πιστοποιούν την συμβολήν του Βυθού στον Μακεδονικόν Αγώνα. Το εν είναι προκήρυξις του αντιπροσώπου του γενικού αρχηγού των ελληνικών σωμάτων στην Μακεδονία Γεωργίου Βάρδα, και το άλλο πρακτικόν της επιτροπής Αγώνος.

Ιδού η προκύρηξις :

" Έλληνες αδελφοί, Είναι καιρός να εργασθώμεν υπέρ της Μακεδονίας μας. Τα θηρία, οι βάρβαροι Βούλγαροι αρκετά κακουργήματα έπραξαν καθ΄ ημών και εάν υπομείνωμεν θα μας εξοντώσουν . Οφείλουμεν , λοιπόν, πάντες εν αδελφική αγάπη και ομονοία να αγωνισθούμεν προς απόκρουσιν του φοβερού εχθρού, όστις θέλει τους δύο πολυτίμους και υπερλάμπρους αδάμαντας ημών, την Ορθοδοξία και τον Εθνισμόν μας να καταστρέψη. Εκείνα τα οποία παρ΄ υμών κυρίως ζητούμεν είναι τα εξής :

α. Όταν διέρχεται ελληνικόν σώμα πλησίον του χωριού υμών να το περιθάλπητε και να το οδηγήσετε εις το πλησιέστερο κατωκημένον και έχον είδησιν χωρίον.

β. Εάν έχετε πληροφορίας περί κινήσεως τουρκικού στρατού να μας ειδοποιήτε δια του ταχυδρόμου, τον οποίον έχετε σεις στην διάθεσίν σας. Όταν δε πληροφορηθήτε ότι άτιμόν τι πρόσωπον έχει διαθέσεις προδοτικάς εναντίον υμών προσωπικώς ή κατά της υποθέσεως να μας το καταγγέλητε δια τα περαιτέρω.

Εσωκλείω υμίν το πρακτικόν το οποίο ο ιερεύς πρόεδρος και 4 άλλοι καλοί πατριώται θα υπογράψωσιν, αποτελούντες ούτω την επιτροπήν, ήτις θα φροντίση δι' 'όλα ταύτα, άτινα είπομεν ανωτέρω. Το πρακτικόν θα μείνη εις τας χείρας του ιερέως διά πάντα. Επί τούτοις ασπάζομαι και εύχομαι υμίν ολοψύχως έτος ευτυχές και αίσιον.

(Υπ.) Οικονόμος Χρυσ. Χρυσομαλλίδης

Αντιπρόσωπος του Γενικού Αρχηγού των Εν Μακεδονία Ελληνικών Σωμάτων Γεωργίου Βάρδα.

Υ.Γ : Δι' επιστολής αγγείλατε ημίν τας αποφάσεις σας. Ο ίδιος. "

Ιδού και το πρακτικόν :

Πρακτικόν

Συνελθόντες σήμερον τη 3η Ιανουαρίου του 1905 οι αποτελούντες την επιτροπήν επί παρουσία του Αντιπροσώπου του Αρχηγού των εν Μακεδονία Ελληνικών Σωμάτων, απεφασίσαμεν και παρεδέχθημεν τα εξής :

α. Το χωρίον θα διορίζη σκοπούς ( καραούλια ) δια την φύλαξιν των σωμάτων οσάκις έρχονται.
β. Θα χορηγή κατάλυμα εις τα σώματα άν παρουσιασθή ανάγκη.
γ. Θα χορηγή μόνον άρτον εις τα σώματα.
δ. Θα διορίση ένα οδηγόν όστις θα είναι και ταχυδρόμος.
ε. Θα φροντίζη να αρύηται πληροφορίας και να στέλλη ειδήσεις ενδιαφερούσας εις το πλησιέστερον πρός τα σώματα χωρίον. εν Δόλω τη 3η Ιανουαρίου 1905.

Κατά διαταγήν του κ. Αρχηγού όπως όπισθεν μας διατάσει διωρίσαμεν ως επιτροπήν τους κάτωθι υπογεγραμμένους, οίτινες και υπογράφονται ιδιοχείρως.

Δημήτριος Διμουσιάρης, Στέργιος Καραδήμος, Βάσος Γκιούρης, Στέργιος Καμπερογιάννης, Κώστας Τζημάς."

Τα μέλη ταύτα ήσαν όντως θαυμάσιοι πατριώται. Απετέλουν την μουχταροδημογεροντίαν του χωριού και ετύγχαναν της γενικής εκτιμήσεως της ολότητος των κατοίκων. 'Όντως ο Βυθός διέθεσεν όλην την ηθικήν και υλικήν ζωτικότητα των 180 οικογενειών, από τις οποίες απετελείτο τότε, για την επιτυχία του Μακεδονικού Αγώνος. Η εξυπηρέτησις εθεωρείτο ιερά υποχρέωσις.

Εκτός των εν τω χωρίω οπλισμένων εκδικητών, ήσαν κατατεταγμένοι εις διαφόρους μαχίμους μονάδας και έλαβον μέρος εις πολλάς μάχας οι Απόστολος Αγακίδης, Θωμάς Χαρίζης και Στέργιος Τσιούμας. Ο πρώτος απεβίωσεν εκ φυματιώσεως εις Αθήνας το καλοκαίρι του 1912 πριν η ελευθερωθή η Μακεδονία. Ο δεύτερος απεβίωσεν εις Ταγκανίκαν της Αφρικής μετά το 1930, ο δέ τρίτος απεβίωσεν εις Βυθόν την 27η Ιουνίου 1966.